We spreken van heroïsche wijnbouw wanneer de teelt plaatsvindt onder extreme omstandigheden in vergelijking met de gebruikelijke omstandigheden en met traditionele technieken, waarbij voornamelijk inheemse druivenrassen worden gebruikt. Wanneer wijn produceren een ware uitdaging wordt voor de wijnbouwer tegenover de tegenslagen van het terrein en de natuur. Een term en een concept die in Italië halverwege de jaren 50 van de twintigste eeuw in de vakpers verschenen, maar die in de loop der tijd een waardigheid en een officiële erkenning hebben gekregen, ook van het Ministerie van Landbouw, Voedselsoevereiniteit en Bossen.
Heroïsche wijnbouw betreft doorgaans kleine percelen, wat resulteert in een lage opbrengst in termen van hoeveelheid, maar doorgaans van hoge kwaliteit: dit beloont de heroïsche wijnbouwer voor zijn inspanningen. Passie helpt moeilijkheden, vermoeidheid en zweet moedig te overwinnen.
Een weetje voor filmliefhebbers over heroïsche wijnbouw: Ermanno Olmi draaide in 2009 een documentairefilm, Rupi del vino, gewijd aan dit onderwerp en gesitueerd in Valtellina.
Wat heroïsche wijngaarden kenmerkt
De kenmerken van een heroïsche wijngaard worden momenteel bepaald door het CERVIM (Centrum voor Onderzoek, Studies en Bevordering van Bergwijnbouw), dat zich inzet voor de bescherming en bevordering van heroïsche wijngaarden en van degenen die ze telen. Een heroïsch wijnbouwgebied staat namelijk voor kwaliteit en biodiversiteit en vormt een fundamenteel en uniek onderdeel van het ecologische en landschappelijke erfgoed.
De ligging, extreme klimaatomstandigheden en het druivenras zelf kunnen een wijngaard heroïsch maken, maar geven de wijnen uiteindelijk unieke kenmerken op het vlak van aroma en smaak.
Om de definitie van heroïsche wijngaard te verkrijgen, moet ten minste aan een van de vier vastgelegde criteria worden voldaan:
- Een terreinhelling van meer dan 30% hebben
- Zich bevinden op een gemiddelde hoogte van meer dan 500 meter boven zeeniveau (dit geldt niet voor wijngaarden op een hoogvlakte)
- Aanplantingen hebben die zijn aangelegd op terrassen en treden. (bij bijzonder ontoegankelijke terreinen, zelfs kliffen of vulkanische hellingen, is het soms noodzakelijk om monorailinstallaties te gebruiken.)
- Gelegen zijn op een klein eiland (met een oppervlakte van minder dan 250 km2)
De officiële erkenning van heroïsche wijngaarden en hun inventarisatie zou de eerste stap kunnen zijn naar de erkenning op het etiket van de wijnen die van hun druiven worden gemaakt. Italië heeft inmiddels meer dan één gouden medaille weten te behalen tijdens de verschillende jaarlijkse edities van de internationale wedstrijd Mondial des Vins Extrêmes, die producten van de heroïsche wijnbouw bekroont. Wijnbedrijf Edoardo Patrone won precies de zilveren medaille met de Vigna Vagna 2019, een rode Valli Ossolane DOC.
Wijnbedrijf Edoardo Patrone en heroïsche wijnbouw
De gebieden waar volgens de richtlijnen en onder de omstandigheden van heroïsche wijnbouw wordt gewerkt, of de wijngaarden die naast heroïsch ook historisch worden genoemd, zijn niet zomaar een soort openluchtmuseum. Voor ons van het bedrijf Edoardo Patrone hebben ze, precies zoals het CERVIM benadrukt, een unieke en strategische sociaaleconomische en ecologische rol. Op deze plaatsen worden kwaliteitswijnen geproduceerd die nationaal en internationaal erkend zijn.
Ook ons bedrijf is actief binnen de heroïsche wijnbouw in Val d’Ossola. Wij behoren tot de pioniers in de productie van heroïsche wijnen in de vallei van de provincie Verbano-Cusio-Ossola. Onze wijngaarden voldoen aan drie van de vier criteria om als heroïsch te worden gedefinieerd: hoogte, helling en de aanwezigheid van terrassen.
Naast andere, meer innovatieve en eigentijdse activiteiten zetten we in op het herstel en de bescherming van heroïsche wijngaarden, druivenrassen en teelttechnieken. We oogsten en selecteren de druiven met de hand, om liefhebbers van wijn pure en unieke smaken te bieden.
Het CERVIM en de definitie van heroïsche wijnbouw
Het CERVIM, Centrum voor Onderzoek, Studies, Bescherming, Coördinatie en Bevordering van Bergwijnbouw, omschrijft de criteria voor heroïsche wijnbouw nauwkeurig. Het erkent als “heroïsch” de wijngaarden die aan ten minste één van enkele parameters voldoen: een helling van meer dan 30%, een hoogte van meer dan 500 meter, teelt op terrassen of treden, of ligging op kleine eilanden. Deze criteria helpen om heroïsche wijnbouw objectief te onderscheiden van de meer algemene bergwijnbouw.
