Thủ phủ của Thung lũng Vigezzo, Santa Maria Maggiore là một trong những ngôi làng thanh lịch nhất của toàn bộ Val d’Ossola, từ lâu được biết đến với tên gọi “thung lũng của các họa sĩ” và “thung lũng của những người thợ quét ống khói”.
Thung lũng của các họa sĩ và thợ quét ống khói
Santa Maria Maggiore nổi tiếng nhờ hai truyền thống rất khác nhau: một bên là sự di cư theo mùa của các thợ quét ống khói vùng Vigezzo, những người rời các ngôi làng này để làm việc khắp châu Âu; bên kia là một trường phái hội họa địa phương sôi động, vào thế kỷ XIX đã giúp nhiều nghệ sĩ của thung lũng được đào tạo và khẳng định tên tuổi cả ngoài phạm vi khu vực. Quá khứ kép này vẫn phản ánh rõ nét trong kiến trúc của ngôi làng ngày nay, với những biệt thự sang trọng được xây dựng chính nhờ nguồn thu của những người di cư để làm việc.
Để tìm hiểu sâu hơn về lịch sử của trường phái hội họa Vigezzo và truyền thống thợ quét ống khói, nguồn tham khảo là Khu Du lịch Hồ, Núi và Thung lũng Ossola, nơi cũng giới thiệu các bảo tàng chuyên đề của thung lũng.
Khu phố cổ
Khu vực cổ kính của Santa Maria Maggiore phát triển quanh những quảng trường có mái vòm và các con phố thanh lịch, với những công trình theo phong cách Liberty minh chứng cho sự thịnh vượng mà ngôi làng đạt được giữa thế kỷ XIX và XX. Đây là một ngôi làng rất phù hợp cho một chuyến dạo bộ thư thả, có thể kết hợp với điểm dừng chân tại các làng lân cận trong cùng thung lũng, như Masera hoặc Druogno.
Điểm xuất phát để khám phá Thung lũng Vigezzo
Nhờ vị trí trung tâm, Santa Maria Maggiore thường là điểm tham chiếu cho những ai muốn khám phá toàn bộ Thung lũng Vigezzo, được mô tả tổng quát hơn trong bài viết dành riêng cho Thung lũng Vigezzo, đồng thời là điểm đi qua để đến Thụy Sĩ qua đèo Camedo.
Từ đây đến những vườn nho của Val d’Ossola
Những ai lưu trú tại Santa Maria Maggiore có thể dễ dàng đi xuống vùng thung lũng Ossola để khám phá một diện mạo khác của khu vực, đó là những vườn nho bậc thang, với một buổi nếm thử giữa các ngôi làng.
Một khu phố cổ để tận hưởng chậm rãi
Dạo bước trên các con phố trung tâm của Santa Maria Maggiore, giữa những ngõ lát đá và các dinh thự phong cách Liberty, cho phép du khách cảm nhận bầu không khí của một ngôi làng đã biết cách biến sự giàu có tích lũy từ làn sóng di cư thành một di sản kiến trúc rộng khắp, đến nay vẫn hiện diện ở mọi góc của làng.
“Thung lũng của những người thợ quét ống khói” từ thế kỷ XVI
Ngay từ thế kỷ XVI, Thung lũng Vigezzo đã được biết đến là “vùng đất của những người thợ quét ống khói”, như các tài liệu lịch sử đương thời sử dụng tên tiếng Đức Kaminfeger Tal, “thung lũng của những người thợ quét ống khói”, đã chứng thực. Nhiều trẻ em, được chọn vì vóc dáng nhỏ nhắn hơn và phù hợp để chui vào các ống khói hơn người lớn, thường bị bóc lột, trả công thấp và buộc phải sống xa nhà trong mùa đông, trong một hiện tượng di cư đã in dấu sâu đậm lên bản sắc của thung lũng.
Những ngôi nhà bằng đá beola và Bảo tàng Thợ quét ống khói
Nhiều thợ quét ống khói di cư sau đó đã trở về quê hương, nơi họ xây dựng nhà ở của mình: kiến trúc truyền thống của thung lũng ngày nay vẫn có thể nhận ra qua những ngôi nhà có mái lợp đá beola, loại đá địa phương, và những ống khói cao, thuộc hàng bề thế nhất trong khu vực. Bảo tàng khu vực về thợ quét ống khói và di cư nằm tại Villa Antonia, trong khu phố cổ, được thành lập vào năm 1983 nhờ nỗ lực của chính các cựu thợ quét ống khói, những người bắt đầu sưu tầm dụng cụ, quần áo, xe đạp cũ, ảnh tư liệu và ký ức về quá khứ của mình.
Ngay cả ngày nay, khi đi bộ trên các con phố của Santa Maria Maggiore, đôi khi bạn vẫn gặp những người cao tuổi nhớ lại các câu chuyện gia đình gắn với sự di cư của những người thợ quét ống khói: một di sản truyền miệng song hành cùng di sản vật chất được lưu giữ trong bảo tàng, góp phần duy trì ký ức tập thể về chương lịch sử vừa khắc nghiệt vừa có ý nghĩa nền tảng đối với thung lũng này.
Một lời khuyên dành cho những ai đến thăm Santa Maria Maggiore: dành thời gian cho cả bảo tàng lẫn một chuyến dạo bộ đơn giản quanh làng sẽ giúp bạn cảm nhận trọn vẹn hai nét đặc trưng, nghệ thuật và bình dân, khiến ngôi làng này trở nên độc đáo trong bức tranh của Val d’Ossola.
