Wat betekent biologische wijn? Wat is een biodynamische wijn? Zijn natuurlijke wijn en BIO-wijn hetzelfde? Is wijn veganistisch of niet? Terwijl ook de wereld van de oenologie evolueert naar ecobewustzijn en duurzaamheid, nemen voor consumenten de termen die ze moeten leren, de twijfels en de vragen toe.
Biologisch of BIO, biodynamisch, natuurlijk: het zijn termen die vaak overlappende, maar niet onderling verwisselbare wijnkwaliteiten beschrijven. Laten we verduidelijken wat een gecertificeerde biologische wijn kenmerkt, wat technisch wordt bedoeld met het toepassen van biodynamische praktijken in de wijngaard en wat is toegestaan bij natuurlijke wijnbereiding.
Wanneer is een wijn biologisch?
Wat betekent biologisch als het over wijn gaat? Net als bij andere voedingsproducten geeft de aanduiding “biologisch” of “uit biologische landbouw” aan dat de alcoholische drank wordt geproduceerd met biologisch geteelde druiven. De vermelding verschijnt in de verkoopbenaming wanneer minstens 95% van de bestanddelen van agrarische oorsprong biologisch zijn.
De aanvullende ingrediënten die tijdens het wijnbereidingsproces worden gebruikt, hoeven niet noodzakelijk biologisch te zijn.
Laten we nu een mythe ontkrachten: die van biologische wijn zonder sulfieten. Sulfieten zijn aanwezig: de natuurlijke sulfieten van de wijn zelf en de sulfieten die eventueel worden toegevoegd om de wijn te stabiliseren, en die ook niet biologisch kunnen zijn. Wanneer ze in een gecontroleerde hoeveelheid worden toegevoegd, maken ze de wijn niet minder waardig voor de BIO-aanduiding.
Het kan voorkomen dat biologische wijnen ook ecologische of organische wijnen (van het Engelse organic) worden genoemd, maar er zijn onmiskenbare kenmerken op het etiket van een gecertificeerde biologische wijn, vastgelegd door de Europese Gemeenschap. In overeenstemming met de verordeningen en richtlijnen zijn dat voor Italië: het witte en groene biologische logo, het codenummer van de controle-instantie, de plaats waar de druiven zijn geteeld.
Wat is biodynamische wijn?
Biodynamische wijnbereiding is een praktijk die bijna een eeuw geleden ontstond. In tegenstelling tot biologische wijnbereiding, die verschilt tussen de Europese Unie en bijvoorbeeld de Verenigde Staten, verandert de definitie van biodynamisch niet van land tot land.
Opgestart in de jaren ’20 van de twintigste eeuw door de Oostenrijkse filosoof Rudolf Steiner, vertegenwoordigt biodynamica een teeltmethode die is gebaseerd op een astronomische kalender en de Aarde verbindt met de rest van de Kosmos.
Vuur, water, lucht, aarde, preparaten van plantaardige en dierlijke oorsprong, een vleugje esoterie, behoren tot de belangrijkste ingrediënten van de biodynamische methode. Micro-organismen leven in symbiose met buitenaardse energieën, landbouwactiviteiten volgen getrouw de fasen van de maan.
Men heeft de neiging om biodynamisch en biologisch met elkaar te verbinden en helaas soms ook te verwarren. Dit misverstand ontstaat doordat bij de productie van biodynamische wijnen ook biologische praktijken worden toegepast: zo worden er geen pesticiden gebruikt, maar natuurlijke bestrijders van parasieten en onkruid, en vindt de bemesting plaats met compost in plaats van met chemische meststoffen.
Ter verduidelijking: biologische wijn is niet noodzakelijk biodynamisch, maar een biodynamische wijn is vaak biologisch.
Ook biodynamische wijnen bevatten sulfieten: die welke zich tijdens de gisting op natuurlijke wijze ontwikkelen, maar ook toegevoegde sulfieten om hun eigenschappen te stabiliseren.
Biodynamische wijn wordt gecertificeerd door Demeter, een internationale instantie die haar naam ontleent aan de Griekse godin Demeter en haar keurmerk aanbrengt op producten die al een biologisch keurmerk hebben, na verdere strenge controles.
Natuurlijke wijn, ook BIO en biodynamisch
Het idee van natuurlijke wijn, ontstaan rond 1980, is bijna “romantisch”: het roept maximaal respect voor de natuur en biodiversiteit en de afwezigheid van verspilling op. In werkelijkheid bestaat er vandaag geen eenduidige en officiële, juridisch geldige definitie van “natuurlijke wijn”. De term verwijst in het algemeen naar wijnen die worden geproduceerd van met de hand geoogste druiven van traditionele druivenrassen, met minimale tussenkomst van de oenoloog in de wijnkelder. Geen additieven, geen filtratie of klaring, geen ingrepen in de gisting, maar uitsluitend inheemse gisten. Vooral geen toevoeging van sulfieten (die gewoonlijk voor bewaring worden gebruikt en niet mogen worden verward met natuurlijke sulfieten, die in alle wijnen aanwezig zijn).
Natuurlijke wijnen rijpen doorgaans niet in eikenhouten vaten.
In de praktijk: natuurlijke wijnen zijn doorgaans niet-gestructureerde wijnen, zien er vaak troebel uit en kunnen zelfs binnen hetzelfde oogstjaar een niet-homogene smaak hebben. Omdat er geen sulfieten aan worden toegevoegd, is hun stabiliteit zeer beperkt.
Hebben natuurlijke wijnen en biologische wijnen iets gemeen? Uiteraard kan een natuurlijke wijn biologisch gecertificeerd zijn. Sterker nog: hoewel ze van dezelfde principes uitgaan, volgt de productie van natuurlijke wijn veel strengere regels in de fasen van de wijnbereiding in de kelder. Uiteraard kan natuurlijke wijn ook tot de categorie biodynamische wijnen behoren, als de wijnmaker de hierboven besproken criteria respecteert.
De waarheid is echter dat producenten van natuurlijke wijnen niet van labels en certificeringen houden en ook oorsprongsbenamingen mijden. Natuurlijke wijn blijft daarom gehuld in een waas van poëtisch mysterie, ondanks het feit dat het mogelijk is om natuurlijke wijn online te kopen of in wijnwinkels, zoals elke andere wijn.
Is wijn veganistisch of niet? Is hij vegetarisch?
Waarom worden sommige wijnen niet als veganistisch en soms zelfs niet als vegetarisch beschouwd, als de ingrediënten druiven en gist zijn?
De waarheid is dat er, naast druiven, soms producten en additieven van dierlijke oorsprong worden gebruikt om wijn te produceren; in die gevallen is de wijn niet langer veganistisch. Wijn is niet veganistisch wanneer hij wordt geklaard met vislijm, caseïnen (melkproteïnen) of albuminen (eiproteïnen).
Wat betekent veganistische wijn dan? Simpelweg dat, als hij is gefilterd, dit gebeurde met producten afgeleid van proteïnen van plantaardige oorsprong, die dus worden geëxtraheerd uit dezelfde gist van de gisting of uit peulvruchten.
Wijn blijft geschikt voor consumptie door wie een vegetarisch dieet volgt, ook als er derivaten van dierlijke oorsprong worden gebruikt, op voorwaarde dat deze niet het doden van het dier zelf met zich meebrengen. In vegetarische wijnen zijn albuminen en caseïnen dus toegestaan, maar vislijm niet.
Voorlopig is de vermelding op het etiket van een veganistische of vegetarische wijn uitsluitend aan het oordeel van de producenten. Het wijnbedrijf kan de betreffende certificeringen alleen bij private instanties aanvragen. In Italië is er de AVI (Italiaanse Vegetarische Vereniging), die het merk “Qualità Vegetariana Vegan®” promoot, dat garandeert dat zelfs bij het aanbrengen van het etiket op de fles geen lijmen met bestanddelen van dierlijke oorsprong worden gebruikt.
Meer weten
Gerelateerde thema’s over wijnkwaliteit en duurzaamheid: de DOC Valli Ossolane, sulfieten in wijn: mythes en waarheden, klimaatverandering.
